สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ได้เสด็จมาทรงทำพิธีวางศิลาฤกษ์เป็นแห่งแรก ซึ่งในวันดังกล่าวได้มีประชาชนในจังหวัดปราจีนบุรี ได้ร่วมกันทูลเกล้าถวายเงิน สมทบทุน มูลนิธิโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเป็นเงิน จำนวน 447,829.75 บาท
เมื่อพุทธศักราช 2515 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงสถาปนาสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งยังดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าวชิราลงกรณ ขึ้นเป็น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร ศาสตราจารย์พิเศษธานินทร์ กรัยวิเชียร ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ได้มีดำริจัดสร้างโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช (รพร.) ขึ้นในถิ่นทุรกันดาร จำนวน 21 แห่ง น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครั้งดำรงพระอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร และทรงรับเป็นองค์นายกกิติมศักดิ์ของมูลนิธิโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในพิธีวางศิลาฤกษ์และเปิดโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด้วยพระองค์เองทั้ง 21 แห่ง นอกจากนี้ ยังทรงใฝ่พระทัยติดตามกิจการและผลการดำเนินงานของโรงพยาบาลทั้ง 21 แห่ง อย่างสม่ำเสมอ เพื่อทรงศึกษาปัญหาและมอบพระราโชบายเพื่อพัฒนาโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ถือกำเนิดขึ้นด้วยศรัทธาอันแรงกล้าของราษฎรที่พร้อมใจบริจาคเงิน ทรัพย์สิน ที่ดิน เพื่อสมทบทุนในการจัดสร้างโรงพยาบาล โดยยึดหลักแนวพระราชดำรัส 12 ประการของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเป็นแนวทางในการดูแลรักษาราษฎร นอกจากนี้ยังมีหน้าที่ในการพัฒนาด้านต่างๆ อาทิ การนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมต่างๆ มาบูรณาการร่วมกับการจัดการองค์ความรู้ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อดูแลช่วยเหลือราษฎรในถิ่นทุรกันดารให้ได้รับการบริการอย่างทั่วถึงเสมอหน้ากัน ดังพระราชดำรัสเมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2529 ทำให้โรงพยาบาลแต่ละแห่งมีความโดดเด่นแตกต่างกันจนได้รับการรับรองคุณภาพการบริการ หรือ เอชเอ (HA.: Hospital AccreditationX ทั้ง 21 แห่ง) โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช 21 แห่ง มีดังนี้
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เชียงของ อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ตะพานหิน อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ปัว อำเภอปัว จังหวัดน่าน
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช นครไทย อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช หล่มเก่า อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เด่นชัย อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เดชอุดม อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ท่าบ่อ อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช กระนวน อำเภอกระนวน จังหวัดขอนแก่น
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช กุฉินารายณ์ อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ธาตุพนม อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช สว่างแดนดิน อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เลิงนกทา อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ด่านซ้าย อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช บ้านดุง อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช สระแก้ว อำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช จอมบึง อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เวียงสระ อำเภอเวียงสระ จังหวัดสุราษฎร์ธานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ฉวาง อำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช สายบุรี อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ยะหา อำเภอยะหา จังหวัดยะลา