สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ได้เสด็จพระราชดำเนินทรงประกอบพิธีเปิดโรงพยาบาลอย่างเป็นทางการเป็นแห่งแรก เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ.2521 รวมทั้งได้เสด็จพระราชดำเนินทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์ อาคารผู้ป่วยใน 30 เตียง (หลังที่ 2) ซึ่งประชาชนผู้มีจิตศรัทธาได้ร่วมบริจาคเพื่อก่อสร้างอาคารดังกล่าว เป็นเงินจำนวน 1,321,836.25 บาท
เมื่อพุทธศักราช 2515 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงสถาปนาสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งยังดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าวชิราลงกรณ ขึ้นเป็น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร ศาสตราจารย์พิเศษธานินทร์ กรัยวิเชียร ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น ได้มีดำริจัดสร้างโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช (รพร.) ขึ้นในถิ่นทุรกันดาร จำนวน 21 แห่ง น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครั้งดำรงพระอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร และทรงรับเป็นองค์นายกกิติมศักดิ์ของมูลนิธิโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เสด็จพระราชดำเนินเป็นองค์ประธานในพิธีวางศิลาฤกษ์และเปิดโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชด้วยพระองค์เองทั้ง 21 แห่ง นอกจากนี้ ยังทรงใฝ่พระทัยติดตามกิจการและผลการดำเนินงานของโรงพยาบาลทั้ง 21 แห่ง อย่างสม่ำเสมอ เพื่อทรงศึกษาปัญหาและมอบพระราโชบายเพื่อพัฒนาโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช
โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ถือกำเนิดขึ้นด้วยศรัทธาอันแรงกล้าของราษฎรที่พร้อมใจบริจาคเงิน ทรัพย์สิน ที่ดิน เพื่อสมทบทุนในการจัดสร้างโรงพยาบาล โดยยึดหลักแนวพระราชดำรัส 12 ประการของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเป็นแนวทางในการดูแลรักษาราษฎร นอกจากนี้ยังมีหน้าที่ในการพัฒนาด้านต่างๆ อาทิ การนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมต่างๆ มาบูรณาการร่วมกับการจัดการองค์ความรู้ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อดูแลช่วยเหลือราษฎรในถิ่นทุรกันดารให้ได้รับการบริการอย่างทั่วถึงเสมอหน้ากัน ดังพระราชดำรัสเมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2529 ทำให้โรงพยาบาลแต่ละแห่งมีความโดดเด่นแตกต่างกันจนได้รับการรับรองคุณภาพการบริการ หรือ เอชเอ (HA.: Hospital AccreditationX ทั้ง 21 แห่ง) โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช 21 แห่ง มีดังนี้
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เชียงของ อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ตะพานหิน อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ปัว อำเภอปัว จังหวัดน่าน
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช นครไทย อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช หล่มเก่า อำเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบูรณ์
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เด่นชัย อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เดชอุดม อำเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ท่าบ่อ อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช กระนวน อำเภอกระนวน จังหวัดขอนแก่น
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช กุฉินารายณ์ อำเภอกุฉินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ธาตุพนม อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช สว่างแดนดิน อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เลิงนกทา อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ด่านซ้าย อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช บ้านดุง อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช สระแก้ว อำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช จอมบึง อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช เวียงสระ อำเภอเวียงสระ จังหวัดสุราษฎร์ธานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ฉวาง อำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช สายบุรี อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช ยะหา อำเภอยะหา จังหวัดยะลา