

บทที่ 6 ชุมชนเข้มแข็งวัฒนธรรมเข้มข้น
มรดกภูมิปัญญาชาวสระแก้วประกอบกับสภาพภูมิประเทศก่อให้เกิดอาชีพทั้งด้านการเกษตรและศิลปหัตถกรรมการรวมตัวกันเป็นกลุ่มต่าง ๆ ของแต่ละชุมชน ก่อให้เกิดความเข้มแข็งในการขับเคลื่อนกิจกรรมต่าง ๆ ตัวอย่างเช่น 6 ชุมชนเข้มแข็ง ต่อไปนี้
1. กลุ่มเกษตรกรโครงการใช้ควายไถนา บ้านใหม่ไทยพัฒนา อ.วัฒนานคร
กิจกรรมและอาชีพของชาวบ้านอาทิ ทอผ้าไหม ยาลานโบราณ ทำแก๊สชีวภาพ สาธิตตีข้าวด้วยมือ สีข้าวด้วยมือ ตำข้าวแบบโบราณ ผลิตปุ๋ยอินทรีย์ และเลี้ยงปลา
สำหรับกลุ่มของชุมชนก็มี กลุ่มทอผ้าไหม กลุ่มจักสาน กลุ่มปลูกผัก ปลอดสารพิษ กลุ่มเลี้ยงไก่ชน ชมควายแสนรู้ และฐานการเรียนรู้
เสน่ห์ของบ้านใหม่ไทยพัฒนา คือ การผลิตคันไถควายจากไม้ออกมาแสดงและวางขาย ผู้ใหญ่อนุชา ทุมสุข ให้ความรู้ว่าไถที่ผลิตมีทั้งทำจากเหล็กและไม้จัดแสดงไว้ให้ผู้สนใจเยี่ยมชม และมีวิทยากรอธิบายส่วนต่าง ๆ ของไถเรียกว่าอะไร ทำหน้าที่อย่างไร เป็นต้น
ปัจจุบันคนในหมู่บ้านราว 10 ครอบครัว ยังใช้ความไถนา นับเป็นเสน่ห์อันโดนเด่นของบ้านไทยพัฒนาที่สวนกระแสประเทศไทยยุค 4.0 เป็นอย่างยิ่ง

2. ชุมชนท่องเที่ยวบ้านหนองโกวิท อ.เขาฉกรรจ์
สถานที่เยี่ยมชมของชุมชน คือ การทอผ้า ชมวัดถ้ำเขาฉกรรจ์ แหล่งท่องเที่ยวเชื่อมโยงบ้านโคกมะกอก ฟาร์มจ่าทูล อ่างเก็บน้ำเขาสามสิบ ความโดดเด่นของชุมชนนี้ผู้ใหญ่สุวรรณะ ประไพ บอกว่า มีผ้าย้อมสีธรรมชาติ แล้วนำไปหมักโคลน ภาษาชาวบ้านเรียกซาวตม เป็นสินค้าพื้นเมือง เพิ่งฟื้นฟูภูมิปัญญานี้มาเมื่อ 3 ปีที่แล้ว ได้รับความสนใจจากลูกค้าเป็นอย่างดี
ส่วนอาหารก็มีขนมจีนสูตรโบราณ ทั้งหมัก ทำ และน้ำยา ล้วนมาจากวิธีการดั้งเดิม รสชาติจึงอร่อยแปลกแตกต่างไปจากขนมจีนทั่วไป
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
3. ชุมชนท่องเที่ยวบ้านพรสวรรค์ อ.เขาฉกรรจ์ จ.สระแก้ว
ชุมชนนำโดยผู้ใหญ่ใหม่ อานุการ ยืนยันส่งเสริมอาชีพและการท่องเที่ยวอย่างหลากหลาย อาทิ ศูนย์ทอผ้า การเลี้ยงหม่อนไหม แหล่งเรียนรู้ปราชญ์พระราชา สาธิตการแปรรูปสมุนไพร สาธิตการทำน้ำพริก ดูฝูงค้างคาวเวลาเย็น ณ สะพานแก้วมังกร
เยือนชุมชนแห่งนี้แล้วพลาดไม่ได้เลย คือศูนย์ทอผ้าของหมู่บ้าน เป็นการส่งเสริมอาชีพแม่บ้าน และคนทำงานอิสระให้มีรายได้ ผ้าทอมีทั้งผ้าถุง ผ้าซิ่นและผ้าขาวม้า ส่วนราชการมีนโยบายให้สวมใส่ผ้าไทยนั้น ขายดีมาก ศูนย์ของหมู่บ้านมีทุนให้ชาวบ้าน อาทิ ให้ด้ายไปทอผ้าก่อน เมื่อได้ผ้ามาแล้วก็หักค่าด้ายจ่ายจากผ้าทอ ส่วนต่างให้กับคนทอผ้าไป
การช่วยเหลือเกื้อกูลกันระดับชาวบ้าน ทำให้กลุ่มทอผ้ายืนหยัดมาอย่างยาวนาน
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
4. บ้านคลองอาราง ตั้งอยู่อำเภอเมืองสระแก้ว
มีกิจกรรมเรียนรู้ป่าสมุนไพร และฐานเรียนรู้ชุมชน โดยแยกเป็นฐานต่าง ๆ คือ ฐานครัวเรือนเศรษฐกิจพอเพียง ฐานอาหารพื้นบ้าน ฐานเผาถ่าน ฐานทำไม้กวาดโบราณ น้ำส้มควันไม้ ฐานการเรียนรู้การปลูกตะไคร้ ฐานการทำอาหารสัตว์ต้นทุนต่ำ ฐานเห็ดนางฟ้า ฐานเกษตรอินทรีย์ ฐานเคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำหมู่บ้าน และฐานการจัดการป่าชุมชน
ชุมชนบ้านคลองอาราง มุ่งนำเอาวัสดุพื้นบ้านมาสร้างสรรค์เป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ โดยพึ่งภูมิปัญญาของคนในชุมชน ขณะเดียวกันก็น้อมรับความรู้ใหม่ ๆ เข้ามาเสริม ทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเข้มแข็งด้านความรู้ และการบริหารจัดการ
5. บ้านคลองหมากนัด ตำบลบ้านแก้ง จังหวัดสระแก้ว
นางวันนา ด่านสาคร หัวเรี่ยวหัวแรงของชุมชนบอกว่า สถานที่เยี่ยมชมกิจกรรมมี ฐานครัวเรือนเศรษฐกิจพอเพียง การเลี้ยงหนูนา การแปรรูปยางรถยนต์ การสานเข่งปลาทู และผลิตภัณฑ์จากยางรถยนต์ แปรรูปเป็นเฟอร์นิเจอร์
แหล่งท่องเที่ยวก็มีน้ำตกนำโตน นางวันาให้ความรู้ว่า ความเข้มแข็งทางด้านเศรษฐกิจของชุมชนนั้น รายได้หลักมาจาก 2 อาชีพ คือ สานเข่งปลาทูขาย อาชีพนี้ทำกันมานานกว่า 23 ปีแล้ว แรก ๆ นำไผ่วัสดุพื้นบ้านมาใช้สาน ต่อมาไม่เพียงพอจึงต้องไปหาซื้อจากท้องถิ่นอื่น ผลิตภัณฑ์เข่งปลาทูส่งขายทั่วประเทศ
อีกอาชีพคือเลี้ยงหมูหลุม แรก ๆ ได้งบประมาณจากอำเภอมาเพียง 16,000 บาท ทำได้เพียง 6 ครอบครัว ต่อมาเมื่อมีผลกำไร และมีหน่วยงานรัฐช่วยส่งเสริม จึงสนับสนุนให้ชาวบ้านเลี้ยงมากขึ้นเรื่อย ๆ จนปัจจุบันมีชาวบ้านเลี้ยงหมูหลุมถึง 50 ครอบครัว
![]() |
![]() |
6. บ้านตุ่นโฮมสเตย์ ตั้งอยู่อำเภออรัญประเทศ
ชุมชนนี้มีอาชีพหลายอย่างเช่น การทำไม้กวาดดอกหญ้า ทอเสื่อ ทำพรมเช็ดเท้า การทำข้าวต้มมัด และมีการแสดงมโหรีอาโย เสน่ห์ที่ไม่เหมือนใคร คือ การบายศรีสู่ขวัญด้วยภาษากัมพูชา นอกจากนี้ ยังมีชุมชนอื่น ๆ ที่เข้มแข็งและน่าสนใจ คือ ละลุโฮมสเตย์ บ้านคลองยาง อำเภอตาพระยา มีกิจกรรมนั่งรถอิแต๊กชมละลุ ชมรำละลุ ชมหมอลำ ชมฐานการเรียนรู้ เช่น เลี้ยงจิ้งหรีด และรับประทานอาหารเย็นตามฤดูกาล
ส่วนชุมชนในเขตเทศบาลวังน้ำเย็น อำเภอวังน้ำเย็น คนสูงอายุรวมกลุ่มกันเป็นชมรม ชื่นชมรมดอกคูณ คุณลุงสำเนียง ทำกิจกรรมร่วมกัน สะท้อนให้เห็นถึงความสุขของคนทุกวัย และท้องถิ่นเข้มแข็ง ส่งเสริมให้มีฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ ในชุมชน เช่น ให้มีโรงเรียนผู้สูงอายุ เป็นต้น แต่ละชุมชน กว่าเข้มแข็งได้นั้นต้องใช้รากฐานสำคัญประการแรกคือความสามัคคี ร่วมแรงร่วมใจกันสร้างสรรค์กิจกรรม ประการที่สองคือมีจิตอาสา เสียสละ พร้อมทำงานเพื่อชุมชน
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
สองประการนี้ เมื่อเกิดในชุมชนใดแล้ว การขับเคลื่อนให้ก้าวไปข้างหน้าย่อมเข้มแข็ง ก้าวหน้าและมีความมั่นคง